Rủi Ro Từ Deepfakes và Hành Vi Tự Bảo Vệ

Nguyễn Thu Thủy; Đinh Minh Trang; Phan Thị Thanh Hoa


Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh Châu Á
Năm thứ. 37(1) , Tháng 1/2026, Trang -

Rủi Ro Từ Deepfakes và Hành Vi Tự Bảo Vệ
Deepfakes Perceived Risks and Self-Protection Behaviors
Nguyễn Thu Thủy & Đinh Minh Trang & Phan Thị Thanh Hoa
DOI: Email: Thuyntqtkd@neu.edu.vn Đơn vị công tác: Khoa Quản trị kinh doanh, Đại Học Kinh Tế Quốc Dân Ngày nhận bài: 12/12/2025 Ngày nhận bài sửa: 28/02/2026 Ngày duyệt đăng: 03/03/2026 Lượt xem: 10 Downloads: 0 Các định dạng trích dẫn Tóm tắt Mục đích của nghiên cứu này là xem xét tác động của cảm nhận rủi ro về công nghệ hoán đổi khuôn mặt deepfake đến hành vi tự bảo vệ của người dùng mạng. Nghiên cứu xem xét 3 khía cạnh của rủi ro do deepfake mang lại gồm (1) rủi ro do thao túng thông tin, (2) Rủi ro riêng tư và (3) Rủi ro an ninh tác động đến hành vi tự bảo vệ của người tham gia các giao dịch trực tuyến. Nghiên cứu cũng sử dụng Lý thuyết hành động hợp lý (TRA) để khám phá vai trò trung gian của thái độ với hành vi tự bảo vệ trong mối quan hệ trên. Nghiên cứu đã khảo sát 289 người dùng internet Việt Nam. Kết quả của nghiên cứu này khẳng định nhận thức về rủi ro an ninh và rủi ro riêng tư do công nghệ Deepfake tác động trực tiếp và gián tiếp tới hành vi tự bảo vệ của người sử dụng qua biến trung gian thái độ. Rủi ro thông tin sai lệch do deepfakes có tác động tới hành vi nhưng không tác động tới thái độ tự bảo vệ. Những phát hiện này gợi ý một số giải pháp cho các nhà hoạch định chính sách, nhà phát triển công nghệ và người dùng trong nâng cao nhận thức và thúc đẩy các biện pháp tự bảo vệ trong giao dịch trực tuyến. Abstract The purpose of this study is to examine the factors that influence internet users' self protection behavior. This study examines how 3 dimensions of Perceived risk including (1) Information Manipulation, (2) Privacy and (3) Security Risks influence online users' self-protection behaviors. This study also applies the Theory of Reasoned Action (TRA) to investigate the mediator role of attitudes toward self-protection behavior in these above relationships. The study surveys 289 participants from Vietnam. The results of this study highlight the significance of direct and indirect impacts of perceived Deepfake security and privacy risks on self-protection behaviors. Information Manipulation is confirmed to influence self-protection behaviors but is not confirmed to influence attitude toward self-protection behaviors. The findings provide valuable insights for policymakers, technology developers, and users on enhancing security awareness and promoting effective self protection measures in digital transactions. Từ khóa Deepfakes; Rủi ro thao túng thông tin; Rủi ro an ninh; Rủi ro riêng tư; Thái độ; Hành vi tự bảo vệ Deepfakes; Information Manipulation; Perceived Security Risk; Perceived Privacy Risk; Attitude; Self-Protection Behavior

Tài liệu tham khảo Adhikari, K., & Panda, R. K. (2018). Users' information privacy concerns and privacy protection behaviors in social networks. Journal of Global Marketing, 31(2), 96–110. https://doi.org/10.1080/08911762.2017.1416472 Ajzen, I., & Fishbein, M. (1980). Understanding attitudes and predicting social behavior. Englewood Cliffs , NJ : Prentice Hall. Baker, R. K., & White, K. M. (2010). Predicting adolescents’ use of social networking sites from an extended theory of planned behaviour perspective. Computers in Human Behavior, 26(6), 1591–1597. https://doi.org/10.1016/j.chb.2010.06.013 Birrer, A., & Just, N. (2024). What we know and don’t know about deepfakes: An investigation into the state of the research and regulatory landscape. New Media & Society. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/14614448241253138 Bitton, D. B., Hoffmann, C. P., & Godulla, A. (2025). Deepfakes in the context of AI inequalities: Analysing disparities in knowledge and attitudes. Information, Communication & Society, 28(2), 295–315. https://doi.org/10.1080/1369118X.2024.2304302 Chen, H., Beaudoin, C. E., & Hong, T. (2017). Securing online privacy: An empirical test on Internet scam victimization, online privacy concerns, and privacy protection behaviors. Computers in Human Behavior, 70, 291–302. https://doi.org/10.1016/j.chb.2017.01.003 Cisco. (2025). Cisco 2025 cybersecurity readiness index: Vietnam edition. Cochran, J. D., & Napshin, S. A. (2021). Deepfakes: Awareness, concerns, and platform accountability. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 24(3), 164–172. https://doi.org/10.1089/cyber.2020.0389 Culnan, M. J., & Bies, R. J. (2003). Consumer privacy: Balancing economic and justice considerations. Journal of Social Issues, 59(2), 323–342. https://doi.org/10.1111/1540-4560.00067 Dinev, T., & Hu, Q. (2007). The centrality of awareness in the formation of user behavioral intention toward protective information technologies. Journal of the Association for Information Systems, 8(7), 386–408. https://doi.org/10.17705/1jais.00129 Featherman, M. S., & Pavlou, P. A. (2003). Predicting e-services adoption: A perceived risk facets perspective. International Journal of Human-Computer Studies, 59(4), 451–474 Fenech, T., & O’Cass, A. (2001). Internet users’ adoption of Web retailing: User and product dimensions. Journal of Product & Brand Management, 10(6), 361–381. https://doi.org/10.1108/10610420110406178 Feng, Y., & Xie, W. (2014). Teens’ concern for privacy when using social networking sites: An analysis of socialization agents and relationships with privacy-protecting behaviors. Computers in Human Behavior, 33, 153–162. https://doi.org/10.1016/j.chb.2014.01.009 Ha, S., & Stoel, L. (2009). Consumer e-shopping acceptance: Antecedents in a technology acceptance model. Journal of Business Research, 62(5), 565–571. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2008.06.016 Hadlington, L. (2017). Human factors in cybersecurity: Examining the link between Internet addiction, impulsivity, attitudes towards cybersecurity, and risky cybersecurity behaviours. Heliyon, 3(7), e00346. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2017.e00346 Hair Jr., J. F., Rolph E., Tatham, R. L. & Black, W. C. (2010), Multivariate Data Analysis with Readings, Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, USA. Hanafizadeh, P. & Khedmatgozar, H. (2012). The mediating role of the dimensions of the perceived risk in the effect of customers’ awareness on the adoption of Internet banking in Iran. Electronic Commerce Research. 12. 151-175. 10.1007 Herath, T., & Rao, H. R. (2009). Protection motivation and deterrence: A framework for security policy compliance in organisations. European Journal of Information Systems, 18(2), 106–125. https://doi.org/10.1057/ejis.2009.6 Ho, S. S., Lwin, M. O., Yee, A. Z., & Lee, E. W. (2017). Understanding factors associated with Singaporean adolescents' intention to adopt privacy protection behavior using an extended theory of planned behavior. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 20(9), 572–579. https://doi.org/10.1089/cyber.2017.0125 Hynek, N., Gavurova, B., & Kubak, M. (2025). Risks and benefits of artificial intelligence deepfakes: Systematic review and comparison of public attitudes in seven European Countries, Journal of Innovation & Knowledge, 10(5), 100782. Jacoby, J. and L.B. Kaplan, (1972). The Components of Perceived Risk, ACR Special Volumes. Kietzmann, J., Lee, L. W., McCarthy, I. P., & Kietzmann, T. C. (2020). Deepfakes: Trick or treat? Business Horizons, 63(2), 135–146. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2019.11.006 Klobas, J. E., McGill, T., & Wang, X. (2019). How perceived security risk affects intention to use smart home devices: A reasoned action explanation. Computers & Security, 87, 101571. https://doi.org/10.1016/j.cose.2019.101571 Kokolakis, S. (2017). Privacy attitudes and privacy behaviour: A review of current research on the privacy paradox phenomenon. Computers & Security, 64, 122–134. https://doi.org/10.1016/j.cose.2015.07.002 Malhotra, N. K., Kim, S. S., & Agarwal, J. (2004). Internet users' information privacy concerns (IUIPC): The construct, the scale, and a causal model. Information Systems Research, 15(4), 336–355. https://doi.org/10.1287/isre.1040.0032 Mamonov, S., & Benbunan-Fich, R. (2018). The impact of information security threat awareness on privacy-protective behaviors. Computers in Human Behavior, 83, 32–44. https://doi.org/10.1016/j.chb.2018.01.027 Matli, W. (2024). Extending the theory of information poverty to deepfake technology. International Journal of Information Management Data Insights, 4(2), 100286. https://doi.org/10.1016/j.jjimei.2024.100286 Meng, X., & Feng, B. (2022). Online taxi users' optimistic bias: China youths' digital travel and information privacy protection. Frontiers in Psychology, 13, 1049925. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.1049925 Milne, G. R. (1997). Consumer participation in mailing lists: A field experiment. Journal of Public Policy & Marketing, 16(2), 298–309. Miltgen, C. L., & Smith, H. J. (2015). Exploring information privacy regulation, risks, trust, and behavior. Information & Management, 52(6), 741–759. https://doi.org/10.1016/j.im.2015.06.006 Mühlbacher, A. C., Juhnke, C., Beyer, A. R., & Garner, S. (2016). Patient-focused benefit-risk analysis to inform regulatory decisions: The European Union perspective. Value in Health, 19(6), 734–740. https://doi.org/10.1016/j.jval.2016.03.1880 Mustak, M., Salminen, J., Mäntymäki, M., Rahman, A., & Dwivedi, Y. K. (2023). Deepfakes: Deceptions, mitigations, and opportunities. Journal of Business Research, 154, 113368. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2022.113368 Park, Y. J. (2013). Digital Literacy and Privacy Behavior Online. Communication Research. 40 (2), 215–236. https://doi.org/10.1177/0093650211418338 Peña-Alonso, U., Peña-Fernández, S., & Meso-Ayerdi, K. (2025). Journalists’ Perceptions of Artificial Intelligence and Disinformation Risks. Journalism and Media, 6(3), 133. Peña-García, N., Gil-Saura, I., Rodríguez-Orejuela, A., & Siqueira-Junior, J. R. (2020). Purchase intention and purchase behavior online: A cross-cultural approach. Heliyon, 6(6), e04284. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2020.e04284 Peng, L., Cui, G., Zhuang, M., & Li, C. (2016). Consumer perceptions of online review deceptions: An empirical study in China. Journal of Consumer Marketing, 33(4), 269–280. https://doi.org/10.1108/JCM-04-2015-1384 Pham, M. P. (2020). Interdependence between banking earnings, banking security and growth achievement: Case study in the ASEAN community. Journal of Economics and Development, 22(2), 249–264. https://doi.org/10.1108/JED-06-2020-0072 Ruyter, D. K., Wetzels, M., & Kleijnen, M. (2001). Customer adoption of e‐service: An experimental study. International Journal of Service Industry Management, 12(2), 184–207. https://doi.org/10.1108/09564230110387542 Sharma, K., Qian, F., Jiang, H., Ruchansky, N., Zhang, M., & Liu, Y. (2019). Combating fake news: A survey on identification and mitigation techniques. ACM Transactions on Intelligent Systems and Technology (TIST), 10(3), 1–42. https://doi.org/10.1145/3305260 Susser, D., Roessler, B., & Nissenbaum, H. (2019). Online manipulation: Hidden influences in a digital world. Geo. L. Tech. Rev., 4, 1–45. Tay, S. W., Teh, P. S., & Payne, S. J. (2021). Reasoning about privacy in mobile application install decisions: Risk perception and framing. International Journal of Human-Computer Studies, 145, 102517. https://doi.org/10.1016/j.ijhcs.2020.102517 Taylor, S., & Todd, P. A. (1995). Understanding information technology usage: A test of competing models. Information Systems Research, 6(2), 144–176. https://doi.org/10.1287/isre.6.2.144 Van den Broeck, E., Poels, K., & Walrave, M. (2015). Older and wiser? Facebook use, privacy concern, and privacy protection in the life stages of emerging, young, and middle adulthood. Social Media and Society, 1(2), 2056305115616149. https://doi.org/10.1177/2056305115616149 Van Schaik, P., Jansen, J., Onibokun, J., Camp, J., & Kusev, P. (2018). Security and privacy in online social networking: Risk perceptions and precautionary behaviour. Computers in Human Behavior, 78, 283–297. https://doi.org/10.1016/j.chb.2017.10.007 Vasist, P. N., & Krishnan, S. (2022). Deepfakes: An integrative review of the literature and an agenda for future research. Communications of the Association for Information Systems, 51(1), 14. https://doi.org/10.17705/1CAIS.05114

Tác động của chuyển đổi số và mức độ sử dụng kế toán quản trị đến hiệu quả bền vững: Vai trò điều tiết của lãnh đạo chuyển đổi tại các doanh nghiệp Việt Nam.

2026, Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh Châu Á Mở rộng

Tóm tắt

Nghiên cứu này kiểm định mô hình liên kết giữa chuyển đổi số (Digital Transformation - DT), việc sử dụng hệ thống kế toán quản trị (Management Accounting System Use - MAS Use) và hiệu quả bền vững (Sustainable Performance - SP), đồng thời xem xét vai trò điều tiết của lãnh đạo chuyển đổi (Transformational Leadership - TL) trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam. Khảo sát trực tuyến 326 bảng hợp lệ được phân tích bằng PLS-SEM cho thấy DT tác động tích cực đến MAS Use và SP. Nghiên cứu lấp đầy khoảng trống lý thuyết bằng cách giải thích cơ chế chuyển hóa từ hạ tầng số sang giá trị bền vững thông qua MAS Use, đóng vai trò trung gian một phần đáng kể. Kết quả đồng thời khẳng định TL làm tăng cường tác động của MAS Use đến SP. Bằng cách tích hợp lý thuyết dựa trên nguồn lực (RBV) và mô hình thành công hệ thống thông tin (IS Success Model), nghiên cứu gợi ý doanh nghiệp nên ưu tiên chuẩn hóa dữ liệu thời gian thực và phát triển năng lực lãnh đạo số gắn liền với tư duy Triple Bottom Line để tối ưu hóa lợi ích ròng bền vững. Abstract This study examines the structural relationships between digital transformation (DT), management accounting system use (MAS Use), and sustainable performance (SP), while evaluating the moderating influence of transformational leadership (TL) within the context of Vietnamese enterprises. Utilizing a partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) analysis of 326 valid survey responses, the findings reveal that DT exerts a significant positive impact on both MAS Use and SP. This research addresses a critical theoretical gap by elucidating the transmission mechanism through which digital infrastructure is converted into sustainable value via MAS Use, which serves as a substantial partial mediator. Furthermore, the results confirm that TL significantly strengthens the positive effect of MAS Use on SP. By integrating the resource-based view (RBV) and the information systems success (IS Success) model, the study suggests that firms should prioritize real-time data standardization and cultivate digital leadership capabilities aligned with a Triple Bottom Line orientation to optimize sustainable net benefits.

Tác động của học hỏi tổ chức tới kết quả hoạt động trong các doanh nghiệp Việt Nam

2026, Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh Châu Á Mở rộng

Tóm tắt

Bài báo này phân tích mối quan hệ giữa học hỏi tổ chức, quá trình quản trị tri thức và kết quả hoạt động tại 284 doanh nghiệp sản xuất chế tạo tại 25 tỉnh/thành phố của Việt Nam. Trong đó, học hỏi tổ chức và kết quả hoạt động là các biến cấu trúc bậc 1, còn quản trị tri thức là biến cấu trúc bậc 2 gồm 4 biến tiềm ẩn là: Thu thập, chuyển giao, ứng dụng và bảo vệ tri thức. Kết quả ước lượng OLS trên mô hình PLS-SEM chỉ ra rằng học hỏi tổ chức và quá trình quản trị tri thức tác động tích cực tới kết quả hoạt động định hướng tri thức. Tuy nhiên, quá trình quản trị tri thức có tác động lớn hơn học hỏi tổ chức tới kết quả hoạt động. Đồng thời, quá trình quản trị tri thức đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa học hỏi tổ chức và kết quả hoạt động trong các doanh nghiêp Việt Nam. Abstract This paper analyzes the relationship between organizational learning, knowledge process capability, and firm performance across 284 manufacturing enterprises in 25 provinces and cities in Vietnam. Among these variables, organizational learning and firm performance are first-order constructs, while knowledge process management is a second-order construct, comprising 4 latent variables, including: Knowledge acquisition, knowledge transfer, knowledge application, and knowledge protection. The estimation results following OLS methodology using the PLS-SEM model indicate that both organizational learning and the knowledge process capability have a positive impact on firm performance. However, knowledge process capability has a bigger effect on firm performance than organizational learning. Furthermore, the knowledge process capability also plays a mediating role in the relationship between organizational learning and firm performance in Vietnamese enterprises.

TÁC ĐỘNG CỦA NĂNG LỰC QUÁ TRÌNH TRI THỨC TỚI NĂNG LỰC ĐỔI MỚI: NGHIÊN CỨU TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TẠI VIỆT NAM

2026, Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh Châu Á Mở rộng

Tóm tắt

Bài báo này sử dụng đồng thời các biến cấu trúc bậc 1 và cấu trúc bậc 2 để đánh giá mối quan hệ giữa năng lực quá trình tri thức và năng lực đổi mới. Trong đó, quá trình tri thức là biến cấu trúc bậc 2 gồm có 3 nhân tố là sáng tạo tri thức, phổ biến tri thức và ứng dụng tri thức. Năng lực đổi mới cũng là biến cấu trúc bậc 2 gồm 2 nhân tố là tốc độ đổi mới và chất lượng đổi mới. Kết quả ước lượng các biến cấu trúc bậc 2 đối với 297 cán bộ, giảng viên làm việc tại 35 trường Đại học công lập và dân lập tại 10 tỉnh/thành phố của Việt Nam theo mô hình PLS-SEM chỉ ra rằng năng lực quá trình tri thức tác động tích cực tới năng lực đổi mới. Ngoài ra, kết quả phân tích biến cấu trúc bậc 1 cho thấy hầu hết các nhân tố của quá trình năng lực tri thức tác động tích cực tới tốc độ đổi mới và chất lượng đổi mới. Đồng thời, ứng dụng tri thức là trung gian trong mối quan hệ giữa sáng tạo tri thức và tốc độ đổi mới cũng như chất lượng đổi mới. Abstract This study used a second-order construct to examine the relationship between knowledge process capability and innovation capability. Specifically, knowledge process capability is a second-order construct comprising three components: knowledge creation, knowledge dissemination, and knowledge application. Innovation is also a second-order construct, consisting of two components: innovation speed and innovation quality. The estimation results with a second-order construct based on a sample of 297 staff and lecturers from 35 public and private universities across 10 provinces and cities in Vietnam, using the Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM), indicate that knowledge process capability has a positive impact on innovation capability. This result will help managers in Vietnamese universities clearly realize the importance of applying knowledge process capability to improve innovation activities, thereby improving organisational performance.

Download

Khám phá vai trò của lãnh đạo định hướng tri thức, năng lực phân tích dữ liệu lớn và năng lực hấp thụ trong thúc đẩy hiệu quả đổi mới

2025, Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh Châu Á Mở rộng

Ảnh hưởng của trải nghiệm hợp kênh đến trung thành và kết dính thương hiệu thông qua tình yêu thương hiệu: mô hình tác động trực tiếp và gián tiếp

2025, Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh Châu Á Mở rộng

Tóm tắt

Vai trò của trải nghiệm hợp kênh và cơ chế ảnh hưởng của biến số này đến trung thành và kết dính thương hiệu hầu như chưa được xem xét. Dựa trên lý thuyết gắn kết, nghiên cứu này đề xuất mô hình gồm tác động trực tiếp và gián tiếp giữa trải nghiệm hợp kênh, tình yêu thương hiệu, gồm gần gũi và đam mê thương hiệu, và các kết quả tích cực cho thương hiệu, gồm trung thành và kết dính thương hiệu. Kết quả kiểm định giả thuyết với một mẫu 355 người tiêu dùng tại Khánh Hòa bằng kỹ thuật bình phương bé nhất bán phần (PLS-SEM) cho thấy các giả thuyết được ủng hộ. Do đó, nghiên cứu mang lại hiểu biết sâu sắc hơn về đóng góp quan trọng của trải nghiệm hợp kênh trong việc thúc đẩy lòng trung thành và kết dính thương hiệu của người tiêu dùng cũng như làm rõ vai trò của tình yêu thương hiệu là cơ chế kết nối các biến số này. Từ kết quả nghiên cứu, các hàm ý lý thuyết về mối quan hệ giữa các biến số được thảo luận và các hàm ý quản trị được đề xuất nhằm gia tăng trải nghiệm hợp kênh tích cực cũng như tình yêu thương hiệu. Abstract The role of omnichannel experience and its underlying mechanisms through which this variable influences loyalty and stickiness have received little attention. Drawing on engagement theory, this study proposes a model comprising both direct and indirect effects among omnichannel experience, brand love, including brand intimacy and brand passion, and positive brand outcomes, encompassing loyalty and stickiness. Hypothesis testing using partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) with a sample of 355 consumers in Khanh Hoa supports all proposed hypotheses. Accordingly, the study provides deeper insights into the significant contribution of omnichannel experience in fostering consumer brand loyalty and stickiness, as well as clarifying the role of brand love as the mechanism connecting these variables. Based on the research results, theoretical implications regarding the relationships among the variables are discussed, and managerial implications are proposed to enhance positive omnichannel experiences and brand love.

Download