Bài nghiên cứu điểm lại các nét chính của nền kinh tế VN trong năm 2012 và dự báo những xu hướng chính của nền kinh tế trong năm 2013 dựa trên một khung phân tích tổng hợp từ kết quả các chỉ tiêu vĩ mô chủ yếu cho đến các yếu tố nền tảng của nền kinh tế. Mặc dù tình hình kinh tế vĩ mô trong năm 2012 đã từng bước được ổn định, lạm phát được kiềm chế, các cân đối vĩ mô được cải thiện, quá trình tái cơ cấu nền kinh tế đã có những bước khởi động ban đầu, nhưng nhìn chung nền kinh tế vẫn còn nhiều yếu kém mang tính nền tảng và dài hạn, đặc biệt là tốc độ tăng trưởng không đạt theo kì vọng, niềm tin từ các thị trường hiện đang ở mức thấp. Dự báo kinh tế VN năm 2013 sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn thách thức bên cạnh những cơ hội có được từ thành quả của ổn định kinh tế vĩ mô năm 2012. Các triển vọng nhấn mạnh việc nâng cao hiệu quả quản lí điều hành của Chính phủ, đẩy mạnh hơn nữa công cuộc tái cấu trúc nền kinh tế gắn với thay đổi mô hình tăng trưởng tiến tới củng cố niềm tin thị trường và hiệu quả các chính sách vĩ mô nhằm đảm bảo duy trì ổn định vĩ mô, kích thích tăng trưởng và tạo thêm việc làm cho nền kinh tế.

Tuy không ngừng được đổi mới trong suốt 25 năm qua, thể chế kinh tế của VN vẫn tiếp tục hoàn thiện vai trò động lực thúc đẩy tiến trình tái cơ cấu nền kinh tế và chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn phát triển mới. Một khi Nhà nước chưa xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của mình ở từng cấp, từng ngành trong quản lý kinh tế thị trường, thì khó có thể quản lý có hiệu quả sự vận động của nền kinh tế, của thị trường. Bộ máy nhà nước sẽ chậm thích ứng khi thay thế việc sử dụng các công cụ can thiệp gián tiếp bằng các biện pháp hành chính để khắc phục những khuyết tật của thị trường. Trong phạm vi nghiên cứu của mình, tác giả tập trung phân tích, lý giải và kiến nghị về hai nhóm vấn đề: (1) Đổi mới nhận thức về chức năng kinh tế của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường; và (2) Sử dụng hiệu quả các công cụ điều tiết vĩ mô

Những bất cập trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại (NHTM) thời gian qua phản ánh sự lộ diện những rủi ro mang tính hệ thống, là hệ quả của những vấn đề liên quan tới tầm nhìn chiến lược, tới năng lực quản trị điều hành, vì vậy phải kiên quyết thực hiện đề án tái cấu trúc hệ thống ngân hàng. Đây là giải pháp có ý nghĩa quan trọng, mang tính quyết định. Bằng phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích, bài viết chỉ ra những lí do cơ bản phải thực hiện tái cấu trúc các NHTM, thực trạng của tiến trình tái cấu trúc và cho đến nay vấn đề tái cấu trúc NHTM ở VN hầu như vẫn đang trong giai đoạn vừa làm, vừa bàn, vừa thảo luận, chưa có những bước đi quyết liệt. Từ nghiên cứu đó, bài viết nêu những khuyến nghị nhằm hỗ trợ, thúc đẩy quá trình tái cấu trúc với mong muốn lành mạnh hóa hệ thống ngân hàng, xây dựng một hệ thống ngân hàng hoạt động an toàn, hiệu quả.

Trong nghiên cứu khắc họa rõ bức tranh XK, nêu bật những thành công, yếu kém, hạn chế của ngành xuất khẩu dệt may VN sang thị trường Mỹ trong thời kì khủng hoảng kinh tế. Nghiên cứu cho thấy tuy ngành dệt may là ngành XK lớn nhất, thị trường Mỹ là thị trường chủ lực, nhưng hiệu quả chưa cao do môi trường kinh doanh XK chưa thuận lợi, nội lực các doanh nghiệp VN chưa mạnh. Để duy trì tốc độ tăng trưởng cao, nâng cao hiệu quả XK vào thị trường Mỹ sau thời kì khủng hoảng nghiên cứu đề xuất 2 nhóm giải pháp giúp đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả XK: Nhóm giải pháp thực hiện ngay trong năm 2013, và nhóm giải pháp mang tính dài hạn cho giai đoạn 3-5 năm.

Theo kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013 của Chính phủ, tổng sản phẩm trong nước (GDP) tăng khoảng 5,5%; kim ngạch xuất khẩu tăng khoảng 10%; tỉ lệ nhập siêu khoảng 8%; bội chi ngân sách nhà nước (NSNN) không quá 4,8% GDP; tốc độ tăng giá tiêu dùng (CPI) khoảng 8%; tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội bằng khoảng 30% GDP; tỉ lệ hộ nghèo giảm 2%, riêng các huyện nghèo giảm 4%… Chính phủ cũng đã xác định cần phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa (CSTK) và chính sách tiền tệ (CSTT) trong việc huy động, sử dụng các nguồn lực cho phát triển kinh tế, đồng thời bảo đảm kiềm chế lạm phát, tăng tính ổn định kinh tế vĩ mô; tiếp tục tháo gỡ khó khăn và tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận vốn vay, hạ lãi suất tín dụng phù hợp với mức giảm lạm phát; khuyến khích các ngân hàng thương mại (NHTM) cho vay lãi suất thấp đối với các lĩnh vực nông nghiệp, sản xuất hàng xuất khẩu...; Bài viết này dựa trên khuôn khổ lý thuyết về mối quan hệ giữa CSTT và CSTK để chỉ ra những điểm cần phối hợp trong quá trình điều hành CSTT và CSTK của VN hiện nay nhằm góp phần thực hiện tốt Nghị quyết về phát triển kinh tế-xã hội năm 2013 của Chính phủ.

Bài viết này giới thiệu một cấu trúc lí thuyết đơn giản về hạn chế đầu tư ngắn hạn như cổ phiếu, trái phiếu, và các loại đầu tư gián tiếp khác, đồng thời khuyến khích đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một đầu tư dài hạn. Kết quả lí thuyết cho thấy một nước đang phát trỉển như VN cần duy trì một mức độ kiểm soát vốn nhất định đối với đầu tư ngắn hạn. Bài viết cũng cung cấp nghiên cứu thực nghiệm cho nhóm năm nước - hoặc đang trong quá trình thương lượng hoặc đang có ý định trở thành “Đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương” (Trans-Pacific Economic Partnership), đặc biệt nhấn mạnh trường hợp của VN. Kết quả kiểm định phát hiện rằng FDI có tác dụng tích cực lên sản lượng bình quân đầu người cho khối năm nước kể trên và cho từng nền kinh tế. Ngược lại, đầu tư ngắn hạn gây tác dụng tiêu cực lên sản lượng bình quân đầu người trong bốn nền kinh tế ngoại trừ Singapore.

Nghiên cứu nhằm xác định chuyển giá (CG) ảnh hưởng đến thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) của doanh nghiệp (DN) có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tại TP.HCM và gợi ý chính sách để giảm CG và tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước (NSNN). Với dữ liệu từ Cục Thuế TP.HCM và sử dụng phân tích hồi quy, kết quả cho thấy tỉ lệ giá trị đầu vào mua từ công ty mẹ trên tổng giá trị đầu vào và giao dịch liên kết có quan hệ nghịch biến với số thuế TNDN phải nộp của DN FDI, đây là những yếu tố quan trọng liên quan đến vấn đề CG làm ảnh hưởng đến số thuế TNDN phải nộp của DN FDI. Ngoài ra, các biến có tác động đến số thuế TNDN của DN FDI như: Số năm hoạt động của DN FDI có quan hệ đồng biến, ngành nghề kinh doanh có tác động ý nghĩa, quy mô lao động của DN FDI có quan hệ tỉ lệ nghịch, doanh thu của DN FDI có tác động cùng chiều, tỉ số ROA có mối quan hệ cùng chiều, DN bị truy thu và phạt do vi phạm chính sách pháp luật thuế qua thanh kiểm tra trong kì có quan hệ đồng biến, và cuối cùng là thuế được miễn giảm của DN FDI có quan hệ nghịch biến với số thuế TNDN.

Năm 2012, nền kinh tế VN phải đương đầu với những thử thách khắc nghiệt. Kinh tế thế giới biến động rất phức tạp và khó khăn nhiều hơn, thương mại sụt giảm mạnh, tăng trưởng toàn cầu thấp so với dự báo đầu năm, tác động tiêu cực đến nền kinh tế đã hội nhập sâu rộng và có độ mở lớn như nền kinh tế nước ta. Trong bối cảnh đó, Chính phủ đã xác định mục tiêu tổng quát của năm 2013, bao gồm: Tăng cường ổn định kinh tế vĩ mô, lạm phát thấp hơn, tăng trưởng cao hơn năm 2012; đẩy mạnh thực hiện 3 đột phá chiến lược gắn với tái cơ cấu nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng nhằm tạo nền tảng phát triển vững chắc hơn cho những năm tiếp theo. Nghiên cứu của tác giả đề cập cụ thể hơn những trở ngại đối với nền kinh tế VN và phân tích sâu sắc hơn những giải pháp ngắn hạn để giải quyết những điểm nghẽn, nút thắt cùng những giải pháp dài hạn nhằm tái cấu trúc toàn diện nền kinh tế.